Als we een beetje opletten, kunnen we tegenwoordig veel gratis krijgen. We vinden het niet meer vanzelfsprekend om voor alles te betalen. Vooral in economisch moeilijke tijden is gratis erg aantrekkelijk. Als je geen geld hebt, is nul euro een uitstekende prijs.

Gratis als standaard

• Deze woorden worden getypt op een netbook-computer van nauwelijks € 175,=;
• Het besturingssysteem is een gratis Linux-versie en de auteur gebruikt de gratis webbrowser Google Chrome;
• Hij geeft de voorkeur aan de gratis toepassing Google Docs boven Microsoft Word. Dat heeft het bijkomend voordeel dat hij altijd en overal toegang heeft tot zijn proza;
• Om back-ups hoeft hij zich niet te bekommeren, want die verzorgt Google voor hem;
• Ook zijn overige bezigheden op zijn computer zijn gratis: van zijn e-mails tot de berichten die hij op Twitter plaatst;
• Doordat hij zich op dit moment in een internetcafé bevindt, heeft hij zelfs gratis draadloos toegang;

Moraal van het verhaal? Mensen die voor pakweg € 180,- euro een netbook kopen, tellen geen honderden euro's bij Microsoft neer om Office te mogen gebruiken. Ze maken liever gebruik van gelijkwaardige online-producten en die zijn doorgaans gratis.

Verschuiving naar gratis en webgebaseerde producten

In de softwarebranche is er dus een verschuiving gaande naar gratis opensource-producten en webgebaseerde tools zoals Google Docs (ook gratis). De goedkoopste en meest trendy computers van het moment zijn ‘netbooks'. Ze kosten nog geen 200 euro en worden voorzien van een gratis Linux-systeem of goedkope oudere Windows-versies.

Geld besparen op internet: op alles zit 100% korting

De hedendaagse consument bespaart geld:

• hij speelt gratis onlinespelletjes;
• beluistert gratis muziek;
• zegt zijn kabelabonnement op;
• kijkt op het world wide web naar gratis video's;
• en hij geeft zijn telefoonnetwerk op voor Skype.

Het web als één groot warenhuis! Consumenten die een beetje opletten, kunnen anno 2011 een scala aan producten en diensten afnemen, zonder daar ook maar één euro voor neer te tellen:

• telefonie
• advertenties
• online encyclopedie (Wikipedia)
• reisadviezen
• open source software
• muziek
• tekstverwerkers
• filmpjes (YouTube)
• computergames
• verzekeringen
• cursusmaterialen
• kranten en tijdschriften

Voor wat, hoort wat. Een achterhaald concept?

Een groot aantal bedrijven werd door de nieuwe ontwikkeling in de problemen gebracht en wereldwijd verloren miljoenen mensen hun baan. Maar in ruil daarvoor krijgen we een nieuw soort economie met veel gratis producten.

Kranten en tijdschriften kregen als eersten te maken met de gevolgen van gratis online equivalenten. Maar niet alleen mediabedrijven belandden door deze ontwikkeling in de rode cijfers.

Ook de gamesindustrie, waar momenteel nog ongekende winsten worden gemaakt, zal binnenkort volledig van het toneel verdwijnen. Niemand zal straks nog een ‘fysieke game' aanschaffen omdat de mooiste spellen gratis op internet staan. World of Warcraft, RuneScape en Second Life waren nog maar het begin.

Welke uitwerking dit allemaal op onze economische orde zal hebben, valt nog niet goed te overzien. Maar zeker is dat de gevolgen van dit "gratis"-concept ingrijpender zijn dan u en ik ooit voor mogelijk hebben gehouden. Het aloude principe ‘voor wat, hoort wat" is stilaan achterhaald.

Wanneer is "gratis" niet echt gratis?

Wie kent niet de slogan "Twee halen, één betalen"? Het betekent niets meer of minder dan 50% korting als je er 2 koopt. En bij leuzen als "gratis surprise ingesloten" of "geen verzendkosten" zijn de kosten daarvan heus wel in de kostprijs van het product doorberekend.

Uiteraard is gratis soms wel dégelijk voor niks, maar dat laat ons nog niet spreken van een nieuwe economische orde. Een ‘gratis proefmonster' is een simpele marketingtruc om een nieuw product in de markt te zetten en de consument met de morele verplichting op te zadelen om het artikel ook voor de volle prijs aan te schaffen.

En "gratis proberen" mag dan weliswaar niks kosten, doorgaans geldt dat maar voor een betrekkelijk korte periode en is het moeilijk om er weer van af te zien als er niet eerst betaald is.